จำนิยามกันก่อน

1. กำไรทางบัญชี (Accounting Profit)
กำไรตามสมุดบัญชี ที่นักบัญชีทำตามมาตรฐานเป๊ะๆ (รายได้ - ค่าใช้จ่าย) เป็นตัวเลข "ก่อน" ที่จะเอาไปหักภาษี
2. กำไร (ขาดทุน) ทางภาษี (Tax Profit)
กำไรตามใจสรรพากร เป็นตัวเลขกำไรทางบัญชีที่ถูกเอามา "ปรับปรุง/บวกกลับ" ตามกฎหมายภาษี เพื่อเอาตัวเลขนี้ไปคูณเรทภาษีและจ่ายเงินจริงๆ
3. ภาษีเงินได้ของงวดปัจจุบัน (Current Tax)
เงินภาษีสดๆ ที่ต้องควักกระเป๋าจ่ายให้สรรพากรในปีนี้ (หรือที่สรรพากรต้องคืนให้) ซึ่งคำนวณมาจาก "กำไรทางภาษี" ในข้อ 2
4. ค่าใช้จ่ายภาษีเงินได้ (Tax Expense)
บรรทัด "ค่าภาษี" ที่โชว์ในหน้างบกำไรขาดทุน มันคือตัวเลข ภาษีที่ต้องจ่ายจริงปีนี้ (ข้อ 3) รวมกับ ภาษีของอนาคต (รอการตัดบัญชี) เพื่อให้ตัวเลขค่าภาษีในงบ สะท้อนกำไรที่แท้จริงตามบัญชี
5. หนี้สินภาษีเงินได้รอการตัดบัญชี (Deferred Tax Liability - DTL)

• กิจการได้สิทธิ "จ่ายภาษีน้อยลงในวันนี้" (ทำให้กำไรทางบัญชีสูงกว่ากำไรทางภาษี) แต่ต้องแลกมากับภาระที่ต้อง "จ่ายภาษีเพิ่มขึ้นในอนาคต" จึงถือเป็น "หนี้สิน" ของกิจการ
• เกิดจากการที่ปีนี้กฎหมายสรรพากรใจดีให้เราเสียภาษีน้อยไปก่อน (หรือบัญชีรับรู้รายได้เร็วกว่าสรรพากร) แต่เดี๋ยวอนาคตก็ต้องตามไปจ่ายคืนสรรพากรอยู่ดี เลยต้องตั้งเป็น "หนี้สิน" รอไว้
• ตัวอย่างรายการที่ทำให้เกิด DTL:
  • ค่าเสื่อมราคาที่คิดต่างกัน: เช่น ทางภาษีอนุญาตให้คิดค่าเสื่อมได้เร็วกว่าทางบัญชีในปีแรกๆ (ทางภาษีหักค่าใช้จ่ายได้เยอะ กำไรจึงต่ำและเสียน้อย) แต่ในปีหลังๆ ทางภาษีจะไม่มีค่าเสื่อมให้หักแล้ว ทำให้ในอนาคตจะต้องเสียภาษีแพงขึ้น
  • การตีราคาสินทรัพย์เพิ่มขึ้น (Revaluation of Asset): ทางบัญชีมีมูลค่าสินทรัพย์สูงขึ้นและรับรู้กำไร/ส่วนเกินทุนจากการตีราคา (OCI) แต่ทางภาษียังไม่ได้ถือเป็นรายได้จนกว่าจะขายสินทรัพย์นั้นออกไป

6. สินทรัพย์ภาษีเงินได้รอการตัดบัญชี (Deferred Tax Asset - DTA)

• กิจการต้อง "จ่ายภาษีเยอะไปก่อนในวันนี้" (ทำให้กำไรทางภาษีสูงกว่ากำไรทางบัญชี) แต่กิจการจะได้สิทธิประโยชน์กลับคืนมาในรูปแบบของการ "ประหยัดภาษี (จ่ายน้อยลง) ในอนาคต" จึงถือเป็น "สินทรัพย์" ของกิจการ
• เกิดจากการที่ปีนี้เรายอมควักเนื้อจ่ายภาษีให้สรรพากรไปเยอะเกินกว่าที่บัญชีคิดไว้ (เช่น สรรพากรไม่ยอมให้หักค่าใช้จ่ายบางตัวในปีนี้) หรือบริษัทมีขาดทุนสะสมยกมา ในอนาคตเราเลยจะได้สิทธิเสียภาษีน้อยลง จึงตีมูลค่าสิทธินี้เป็น "สินทรัพย์" ของบริษัทไว้ก่อน
• ตัวอย่างรายการที่ทำให้เกิด DTA:
  • การตั้งค่าเผื่อผลขาดทุนด้านเครดิต (หนี้สงสัยจะสูญ): ทางบัญชีหักเป็นค่าใช้จ่ายไปแล้ว แต่สรรพากรยังไม่ยอมให้หักจนกว่าจะมีการตัดจำหน่ายหนี้สูญจริงตามกฎหมาย
  • การตั้งประมาณการหนี้สินผลประโยชน์พนักงาน: ทางบัญชีรับรู้ค่าใช้จ่ายทันที แต่สรรพากรจะให้หักเป็นค่าใช้จ่ายก็ต่อเมื่อมีการจ่ายเงินจริงเมื่อพนักงานเกษียณ
  • ผลขาดทุนทางภาษียกไป: สามารถนำไปหักกำไรในปีต่อๆ ไปได้ (ไม่เกิน 5 ปี)

ตารางศักดิ์สิทธิ์ จำ จำ จำ