🛕ม่าน พม่า เมียนมา ตำนานที่มานามบ้านนามเมือง

การเรียกขานชื่อบ้านเมืองต่าง ๆ มีที่มาที่น่าสนใจจนอาจก่อให้เกิดเป็นตำนานต่าง ๆ ที่มีสีสันสำหรับการศึกษาประวัติศาสตร์ วันนี้เรามาลองดูชื่อของประเทศเพื่อนบ้านของเราที่อยู่ไม่ไกลอย่างประเทศเมียนมา อันเป็นเมืองที่มีประวัติอันยาวนานคู่ขนานมากับบ้านเมืองของเราว่าชื่อเมืองนี้มีที่มาที่ไปอย่างไร

จากตำนานรัตนพิมพวงศ์​สู่การสืบหาชื่อเมือง

ตำนานรัตนพิมพวงศ์หรือตำนานพระแก้วมรกต เป็นตำนานภาษาบาลีเรื่องหนึ่งที่พระภิกษุพรหมราชปัญญาแต่งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 1972 เป็นตำนานที่เหล่านักประวัติศาสตร์อาจมองว่าเป็นเพียงตำนานหาใช่จารึกที่ควรเชื่อถือได้ เพราะอาจมีการต่อเติมเสริมแต่งเพิ่มจนหาสิ่งที่เป็นข้อเท็จจริงได้ยาก แต่หากเราได้ศึกษาตำนานนี้จะทำให้เราได้เห็นเส้นทางของความเป็นมาขอชื่อสถานที่ที่น่าสนใจได้

จากการที่ผมได้อ่านหนังสือเรื่อง สังคมไทย ลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยา ก่อนสมัยกรุงศรีอยุธยา ของจิตร ภูมิศักดิ์ ในบทความ จะมองตำนานอย่างไร ? ปรากฏการศึกษาตำนานรัตนพิมพวงศ์ กล่าวถึงกษัตริย์อนุรทธราช แห่งอาณาจักร "มลานนคร" ซึ่งเมื่อศึกษาพบว่านามกษัตริย์นี้ตรงกับ พระเจ้าอโนรธา (มังช่อ) ซึ่งเป็นมหากษัตริย์ผู้พิชิตอาณาจักรมอญสุธรรมวดี (สะเทิม) ในปี พ.ศ. 1593 แต่ผู้เขียนให้ข้อสงสัยว่าหากชื่อเจ้าอาณาจักรนี้เป็นเจ้าแห่งเมืองพม่าแล้วคำว่า "มลานนคร" คือเมืองพม่านั้นหรือ

จากมลานนครสู่พม่า

คำว่ามลานนครในภาษาบาลีนั้นมีรากศัพท์คำเดียวกันกับคำว่า "พม่า" โดยคำที่เป็นชื่อดั้งเดิมของชาวพม่านั้นคือ "มรัน" ถ้าเป็นสำเนียงของชาวยะไข่ ซึ่งติดกับทางอินเดียจะออกเสียงคำนี้เป็น "มรัน" คือออกเสียง /ร/ ได้อย่างชัดเจนแต่มาอีกฝากหนึ่งทางด้านตะวันตกจะออกเสียงคำนี้เป็น "มยัน" เพราะว่าออกเสียง เช่นเดียวกับชื่อเมืองหลวงเดิมที่มีชื่อสองสำเนียงว่า "ร่างกุ้ง" และ "ย่างกุ้ง" นั่นเอง นอกจากนี้เรามาดูอักขรวิธีการเขียนและการออกเสียงของชื่อเมืองนี้กันต่อ อักขรวิธีของพม่าจะมีการบันทึกคำที่ออกเสียงสะกดด้วย น แต่เขียนเป็น ม สะกด ดังนั้นในคำว่า "มรัน" ก็มาจากตัวเขียนที่ว่า "มรัม" ซึ่งหากเขียนในแบบบาลีจะได้เป็น "มรมฺมเทส"

จากมรันมาสู่เมียนมา

ชื่อเมืองในภาษาบาลีอย่าง "มรมฺมา" ได้ถูกใช้เรื่อยมาในพม่าแต่การอ่านออกเสียงยังเป็น "มรันมา" หรือ "มยันมา" อยู่และการรับเอาคำเรียกประเทศแบบนี้เองที่เป็นที่มาของไทยที่เรียกประเทศนี้ว่า "พม่า" เพราะมาจากคำสั้น ๆ จากเสียงของคำว่า "ภมา" นั่นเอง ดังนั้นคำว่า "มลานนคร" ในตำนานรัตนพิมพวงศ์ก็คือชื่อดังเดิมของเมืองนี้

จากมรันสู่ม่าน

ม่านมุ้ยเชียงตา การแสดงที่มีชื่อเสียงซึ่งเป็นผลงานของเจ้าดารารัศมี พระราชชายาในรัชกาลที่ 5 ชื่อการแสดงนี้ได้บอกลักษณะการแสดงว่าเป็นการใช้วัฒนธรรมมาออกแบบเป็นการแสดงที่สง่างามน่าประทับใจ ซึ่งจะเห็นคำว่า "ม่าน" ที่ชาวล้านนาเรียกชาวพม่า โดยคำว่า "ม่าน" นี้ก็มาจาก "มลาน" ซึ่งชาวล้านนาจะไม่นิยมออกเสียง /ร/ เพราะจะออกเป็นเสียง /ฮ/ หมดจึงทำให้คำว่า "มลาน" หรือ "มรัน" กลายเป็น "ม่าน" ในที่สุด

ที่มา : www.finearts.go.th/promotion/view/22624-เจ้าดารารัศมี-พระราชชายา---ฟ้อนม่านมุยเซียงตา

สรุปส่งท้ายกลับสู่เมืองไทย

จะเห็นได้ว่าความเคลื่อนไหวทางภาษา และการศึกษาประวัติศาสตร์ผ่านตำนาน พงศาวดาร ต่าง ๆ อาจนำพาให้เราได้ค้นพบเส้นทางที่จะพาเราไปหาข้อสรุปใหม่ ๆ ที่น่าสนใจ แม้จะเป็นเพียงชื่อเมืองแต่เรื่องราวต่าง ๆ ทำให้เกิดความสนุกในการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ และการที่ได้อ่านหนังสือเล่มนี้เป็นอีหนึ่งสิ่งที่ทำให้เกิดแรงบันดาลใจในการเรียนรู้ประวัติศาสตร์มากขึ้นเรื่อย ๆ แล้วเราจะไม่ลองค้นหาชื่อบ้านนามเมืองของเราหรือ อาจสร้างความประหลาดใจให้กับเราก็เป็นได้...